Sections

100-lecie Misjonarzy w Brazylii: II. Kościół Katolicki w Brazylii

100-Brasil-Paszek-cover.jpg
Ks. Wiktor Paszek CM[*]

100-LECIE PRACY MISYJNEJ POLSKICH KSIĘŻY MISJONARZY
ŚW. WINCENTEGO A PAULO W BRAZYLII (1903–2003)
[**]



Kościół Katolicki w Brazylii

Brazylia nigdy nie była krajem misyjnym, tzn. nie podlegała Kongregacji Rozkrzewienia Wiary. Od razu po jej odkryciu w 1500 r. zakładano parafie i diecezje. Pierwsza diecezja, której podlegała Brazylia powstała na Wyspach Kanaryjskich. Do Brazylii już w 1549 r. Przyjechało 600 zakonników franciszkańskich. W 1551 r. Powstała pierwsza diecezja w stanie Bahia: Sáo Salvador da Bahia, obejmująca swym terytorium cały kraj. Ordynariusza tej diecezji nazywano „Vigario do Papa”. W 1676 r. Została podniesiona do godności metropolii po utworzeniu następnych diecezji: Sao Sebastiao Rio de Janeiro i Olinda oraz Sao Luis do Maranhao (1677). W XVIII w. Powstały dalsze diecezje: Belem do Para (1719), Mariana i Sao Paulo (1745) oraz Cuiabá i Goiás (1746). W 1822 r. Brazylia uzyskała niepodległość państwową, w 1888 r. zniesione niewolnictwo a w 1889 stała się republiką i nastąpił rozdział między państwem a Kościołem. Do tego czasu powstały trzy dalsze diecezje: Porto Alegre (1848), oraz Diamantino i Fortaleza (1854). Wtedy Brazylia posiadała już 12 diecezji, a do 1900 r. Było już 18 w tym dwie metropolie; wspomniana już S.S. da Bahia i od 1892 Sao Sebastiano do Rio de Janeiro. Dane statystyczne z 1980 r. Podają, że Brazylia posiada 35 metropolii, 165 diecezji, 44 prałatury, 2 opactwa oraz 3 biskupstwa: ukraińskie obrządku bizantyjskiego, grecko–melchickie i maronickie (Annuario Pontifico, 1980, s. 957–8, 2007–8). Ten krótki zarys historyczny wykazuje dobitnie szybki rozwój administracji kościelnej, który podążał za rozwojem gospodarczym, społecznym i politycznym kraju, zwłaszcza w XX w.

Te diecezje jak i parafie obejmują ogromne obszary. Średnio na diecezję przypada ok. 50 tys. km2, a parafie obejmują nieraz obszar terenowo równy dawnym naszym powiatom. Obszary powiatów zaś, zbliżone są nieraz do obszarów naszych województw. Parafie posiadają wiele kościołów filialnych, kaplic czy ośrodków kultu religijnego, którymi są np. szkoły wiejskie, czy większe domy prywatne. Liczba tych ośrodków, kaplic i kościołów w każdej parafii zależy od liczby osad, kolonii czy miejscowości leżących w granicach parafii. Znam najmniejsze od 5–ciu i największe do 70–ciu ośrodków kultu. Do tych placówek dojeżdżają księża z posługą duszpasterską, przeciętnie raz w miesiącu, pokonują ogromne odległości – nieraz ponad 100 km. Dawniej jeżdżono konno lub wozem, od 50 lat zaczęto wprowadzać mechanizację. Obecnie już prawie wszystkie parafie posiadają samochody dla usług duszpasterskich.

W niedziele i święta wierni zbierają się w tych kościołach, kaplicach lub ośrodkach kultu na wspólne nabożeństwo zwane „Kult niedzielny”, któremu przewodniczy specjalna ekipa liturgiczna, Często z udziałem diakona lub szafarza Eucharystii, którzy udzielają wiernym Komunii św. Szafarze Eucharystii to ludzie świeccy, tak mężczyźni jak i kobiety, żonaci lub samotni, którzy wybrani przez społeczność wiernych za zgodą proboszcza brali udział w specjalnych kursach i po złożeniu egzaminu otrzymali od biskupów władzę udzielania Komunii św. Praktykę tę zaczęto wprowadzać po Soborze Watykańskim II.

Istnieją także nieliczni Diakoni świeccy, których studia trwają dłużej i otrzymują władzę nie tylko do udzielania Komunii św., ale również chrztu św. i asystowania w imieniu Kościoła przy zawieraniu sakramentu małżeństwa.

W takich warunkach klimatycznych, gospodarczych, społeczno-politycznych i religijnych żyje w Brazylii około 800 tys. ludzi polskiego pochodzenia, zamieszkując głównie stany Parana (400 tys.), Santa Catarina i Rio Grande do Sul. W innych stanach jak Sao Paulo, Rio de Janeiro czy Spiritu Santo jest ich mniej. Większość z nich żyje z rolnictwa, niewielka zaś z przemysłu, handlu lub wolnych zawodów. Do 1972 r. (czyli w ciągu stu lat) pracowało wśród nich na polu duszpasterskim 724 kapłanów; w tym 230 przyjechało z Polski, a było 494 pochodzenia polskiego. Pierwszym kapłanem był jezuita ks. Augustyn Lipiński z Nowego Sącza. Największa liczba kapłanów pochodzi ze zgromadzeń zakonnych np. Księży Misjonarzy św. Wincentego a Paulo – 115, Księży Werbistów – 88, Księży Salezjanów – 70, OO. Franciszkanów – 56, Księży Chrystusowców – 40, itd. W duszpasterstwie polonijnym i szkolnictwie polskim w Brazylii pracują także siostry zakonne. Pierwsze przybyły Siostry Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo z prowincji chełmińskiej – w 1904 r. Dwa lata później, w roku 1906 przyjechały Siostry Franciszkanki Rodziny Maryi, które obecnie mają tam już dwie prowincje; a następnie SS. Bernardynki (1937), SS. Felicjanki (1950), SS. Służebniczki Pleszewskie a ostatnio SS. Nazaretanki i SS. Urszulanki Szare oraz Misjonarki Chrystusa Króla i Siostry Józefitki, założone przez bł. Zygmunta Gorazdowskiego. Trzy siostry z Tarnowa pracują w Brazylii: w Contenda, Kurytybie i Rio de Janeiro.

Wszyscy księża i siostry zakonne czy to przybyli z Polski czy pochodzenia polskiego oddawali się pracy duszpasterskiej w zakresie parafialnym z małymi wyjątkami, jak np. ks. Burzak, który indywidualnie głosił misje ludowe.

Misje ludowe na większą skalę rozwinęli dopiero Księża Misjonarze św. Wincentego a Paulo. Pierwsza grupa przybyła do Brazylii w 1903 r. I osiedliła się w małej miejscowości Tomas Coelho – 20 km od Kurytyby (Kurytyba jest stolicą stanu Parana). Byli nimi: ks. Bolesław Bayer (†1946), ks. Franciszek Chylaszek (†1942), ks. Hugo Dylla (†1966) i brat Aleksander Węgrzyn (†1944). Odwiedzali oni wszystkie parafie i placówki duszpasterskie gdzie byli Polacy.


poprzedni rozdział Wstęp i spis rozdziałów następny rozdział

[*] Ks. Wiktor Paszek CM - ur. w 1931 r.; do Zgromadzenia Misji wstąpił w 1949 r., święcenia kapłańskie w 1956 r. W 1960 - 1999 pracował w Brazylijskiej Prowincji Kurytyby (do 1969 była to Wice-Prowincja Polski w Kurytybie). Przez wszystkie lata w Brazylii był zaangażowany w głoszenie misji ludowych i rekolekcji w trzech stanach na południu Brazylii: Parana, Santa Catrina, Rio Grande do Sul

[**] publikacja wydana nakładem Wydawnictwa Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy w Krakowie w 2003 r.; ISBN 83-7216-333-2; projekt okładki i opracowanie graficzne, ks. Wacław Piszczek CM

[***] na temat innych misji zagranicznych, na których pracują polscy Misjonarze św Wincentego a Paulo można przeczytać na stronie internetowej SEKRETARIATU MISYJNEGO